Wałbrzych

Wałbrzych — miasto na prawach powiatu (siedziba powiatu wałbrzyskiego), województwo dolnośląskie.

Pierwsza wzmianka

1305 r. — źródło: Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis — rejestr dochodów biskupstwa wrocławskiego

Pierwsza w pełni wiarygodna wzmianka o Wałbrzychu pochodzi z 1305 r. — pojawia się w „Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis", rejestrze świadczeń parafii śląskich na rzecz biskupstwa wrocławskiego, pod zlatynizowaną nazwą „Waldenberc". Według świdnickiego kronikarza Ephraima Ignatiusa Naso, leśna osada istniała tu już w 1191 r. — miała zawdzięczać nazwę pielgrzymkom do drewnianego kościółka lub staremu grodowi pośród lasu. Polska historiografia wysuwa hipotezę o słowiańskiej poprzedniczce zwanej Lasogród, jednak nie potwierdzają jej żadne źródła pisane ani archeologiczne.

Waldenberc

Prawa miejskie

ok. 1400–1426 r., nadane przez: ród Schaffgotschów (właściciele miasta) (prawo miejskie)

Wałbrzych uzyskał prawa miejskie między 1400 a 1426 r. za panowania rodu Schaffgotschów. Z 1426 r. pochodzi pierwsza pisana wzmianka o Wałbrzychu jako mieście liczącym ok. 200 mieszkańców — kiedy przeszło w ręce rodu Czettritzów. Przez stulecia Wałbrzych był miastem prywatnym, co oznaczało że nie posiadał murów obronnych ani własnego samorządu. Dopiero edykt Fryderyka Wilhelma III z 1808 r. zniósł instytucję miast prywatnych i przywrócił Wałbrzychowi samorządność — rok później miasto liczyło już tysiąc mieszkańców.

Etymologia nazwy

Waldenburg — leśny gród — Niemiecka nazwa Waldenburg oznacza dosłownie „leśny gród" — od Wald (las) i Burg (zamek, gród). Wałbrzych przez wieki leżał wśród gęstych lasów Gór Wałbrzyskich, przy ważnym szlaku handlowym Wrocław–Praga. Polska nazwa Wałbrzych pochodzi od śląskoniemieckiej dialektalnej formy Walbrich lub Walmbrich, która z kolei wywodzi się z Waldenburg.

Lasogród — hipoteza słowiańska — Polska historiografia — zwłaszcza po 1945 r. — postulowała istnienie słowiańskiej poprzedniczki Waldenburg o nazwie Lasogród, co też odpowiadałoby znaczeniu (leśny gród). Hipoteza jest jednak niepotwierdzona — żadne średniowieczne dokumenty ani wykopaliska jej nie potwierdziły. Wikipedia w wersji angielskiej nazywa tę teorię wprost produktem XIX-wiecznej polskiej historiografii narodowej.

Herb

W czerwonym polu tarczy dąb o zielonej koronie i brązowym pniu, stojący na zielonej murawie. Za drzewem widnieją szare góry. Herb nawiązuje do wersji z 1764 r. — pierwotnie z 1675 r. w herbie widniała zielona jodła na niebieskim tle. Obecny kształt zatwierdzony w 1991 r. Dąb herbowy, który rósł przez wieki na terenie dzisiejszego Parku Jana III Sobieskiego, uschnął w 1932 r. — nowy dąb zasadzono w 1933 r. z tabliczką: „Stadtseiche gepflanzt 1933 anstelle der Wappeneiche" (Dąb miejski posadzony 1933 w miejsce dębu herbowego).

Flaga

Zielona flaga z herbem miasta (dąb na tle gór) pośrodku. Zieleń flagi nawiązuje do zielonego pola herbu i leśnego charakteru miasta.

Oś czasu

• 1305–1945

Ciekawostka

W 2015 r. dwóch poszukiwaczy skarbów ogłosiło, że zlokalizowało "złoty pociąg" — skład z III Rzeszy rzekomo ukryty w tunelach pod Wałbrzychem. Poszukiwania zelektryzowały światowe media, ściągnęły do miasta rzesze dziennikarzy i poszukiwaczy przygód. Wałbrzych przez kilka miesięcy był najczęściej wyszukiwanym polskim miastem w sieci. Pociągu ostatecznie nie odnaleziono, ale mit przetrwał — i generuje ruch turystyczny do dziś. Miasto skrzętnie to wykorzystuje, promując się hasłem tajemniczości i wojennych sekretów ukrytych w sudeckich tunelach.