Wieliczka

Wieliczka — miasto powiatowe (siedziba powiatu wielickiego), województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

1123–1127 r. — źródło: dokument legata papieskiego Idziego o dochodach opactwa benedyktynów w Tyńcu

Wieliczka pojawia się w źródłach jako „Magnum Sal" — Wielka Sól. Nazwa ta figuruje w dokumencie legata papieskiego Idziego z Tuskulum, spisanym między 1123 a 1127 r., który wyliczał dochody opactwa benedyktynów w Tyńcu, w tym te płynące z soli. Sól warzono tu jednak znacznie wcześniej: ślady archeologiczne odparowywania solanki na tym terenie sięgają nawet 3500–2500 lat p.n.e.

Magnum Sal

Prawa miejskie

1290 r., nadane przez: książę Przemysł II (prawo frankońskie)

W 1252 r. natrafiono w Wieliczce na pokłady soli kamiennej i warzelnictwo ustąpiło miejsca górnictwu głębinowemu. Rosnąca osada górnicza dojrzała do lokacji: w 1289 r. Henryk IV Probus, ówczesny pan ziemi krakowskiej, zezwolił braciom Jeskowi i Hysinboldowi założyć w Wielkiej Soli miasto na prawie frankońskim, a rok później, w 1290 r., książę Przemysł II nadał Wieliczce prawa miejskie. Miasto pozostało własnością królewską — dochody z żup wielickich i bocheńskich stanowiły przez stulecia jedno z głównych źródeł finansowania państwa.

Etymologia nazwy

Wieliczka — od „Wielkiej Soli" — Najstarsze zapisy nazwy to łacińskie Magnum Sal (Wielka Sól) i niemieckie Groß Salze. Przyjmuje się, że polska nazwa powstała przez skrócenie i zdrobnienie określenia „Wielka" — od Wielka Sól przez Wieliczka. Część językoznawców zwraca uwagę, że przejście „wielka" → „wieliczka" nie jest oczywiste, i szuka innych wyjaśnień, ale wersja „solna" pozostaje najczęściej przyjmowana.

Herb

W polu błękitnym trzy złote narzędzia górnicze ustawione w słup: pośrodku młot górniczy zwany posolczykiem (posułtem), a po jego obu stronach dwa kilofy z ostrzami odwróconymi na zewnątrz. Posolczyk to drewniany młot, którym górnicy wbijali kliny, by odrywać od ściany bryły soli. Godło znane jest z pieczęci miejskich od XV w. Ponieważ podobnym motywem posługiwała się sąsiednia Bochnia, od XVI w. nad tarczą umieszczano niekiedy literę V lub W — od pierwszej litery nazwy miasta. W latach 1594–1795 miasto używało odmiennego herbu z orłem, przejętego wraz z zakupioną wsią Mierzączką; do godła górniczego wrócono po odzyskaniu niepodległości.

Flaga

Flaga Wieliczki: błękitny płat z żółtymi narzędziami górniczymi w układzie symetrycznym — pośrodku młot zwany posolczykiem, po jego bokach dwa kilofy. Powtarza godło herbu miasta.

Ciekawostka

Kopalnia soli w Wieliczce znalazła się w 1978 r. na pierwszej w historii Liście światowego dziedzictwa UNESCO — wśród zaledwie dwunastu obiektów wpisanych wtedy na całym świecie i obok Krakowa jako jedyne polskie miejsca. W 1994 r. kopalnię uznano dodatkowo za Pomnik Historii. Trasa turystyczna prowadzi przez wyrobiska na głębokości od 64 do 135 m, a rocznie zwiedza je ponad 1,7 mln osób.