Września

Września — miasto powiatowe (siedziba powiatu wrzesińskiego), województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

1256 r. — źródło: dokument wydany w Poznaniu (zapis nazwy „Vresc")

Najstarsza wzmianka źródłowa o Wrześni pochodzi z dokumentu wydanego w Poznaniu w 1256 r., gdzie nazwa miejscowości zapisana jest jako „Vresc". Kolejne zapisy pokazują stopniową ewolucję nazwy: Wressna (1317), Wresna (1364), Wreszna (1449). Osada, początkowo targowa, leżała na lewym brzegu rzeki Wrześnicy, u zbiegu drogi z Pyzdr do Gniezna — stąd charakterystyczny owalnicowy kształt dzisiejszego rynku.

Vresc

Prawa miejskie

przed 1357 r., nadane przez: ród Porajów (właściciele Wrześni) (prawo magdeburskie)

Akt lokacyjny Wrześni nie zachował się — uległ zapewne zniszczeniu podczas potopu szwedzkiego, gdy miasto zostało splądrowane i spalone. Za datę graniczną przyjmuje się rok 1357: w liście biskupa krakowskiego Bodzanty z rodu Porajów Września została po raz pierwszy określona jako civitas, czyli miasto — prawa musiała więc otrzymać wcześniej. Właścicielami i zarazem lokatorami miasta byli Poraje-Różyce, którzy pozostawali panami Wrześni do połowy XVI w. W 1671 r., po zniszczeniach potopu, ówczesny właściciel hrabia Zygmunt Działyński powtórnie nadał miastu prawa miejskie.

Etymologia nazwy

Września — od wrzosu — Nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od wrzosu, który niegdyś bujnie porastał okolicę. Sądzi się, że najpierw nazwano tak rzeczkę — Wrześnicę — a dopiero potem osadę nad nią leżącą. Jan Długosz w swoich „Dziejach Polski" zapisał nazwę rzeki jako Wrzesznya.

Herb

W polu czerwonym róża srebrna o pięciu płatkach, z listkami zielonymi i środkiem złotym. Herb to bezpośrednio przejęty herb rodowy Poraj (Różyc) — pierwszych właścicieli i lokatorów miasta. Najstarsza zachowana pieczęć miejska z tym godłem pochodzi z dokumentu z 28 czerwca 1564 r.; zachowały się też pieczęcie z XVIII, XIX i XX w. Mimo wielokrotnej zmiany właścicieli miasta na przestrzeni wieków (Doliwa-Wrzesińscy, Szaszorowie-Bardzcy, Ogończyk-Działyńscy i inni), herb pozostał niezmieniony. Obecny wzór graficzny, autorstwa dr. A. Chudziaka, ustaliła Rada Miejska uchwałą z 23 lutego 1996 r.

Flaga

Oficjalny, szczegółowy opis graficzny flagi Wrześni nie jest publicznie dostępny. Rysunek w atlasie przedstawia biały płat z herbem miasta pośrodku — typową konwencję stosowaną przez wiele polskich miast bez odrębnie ustanowionej flagi.

Ciekawostka

Września jest symbolem oporu wobec germanizacji — w 1901 r. miejscowe dzieci szkolne odmówiły odpowiadania po niemiecku na lekcji religii, za co zostały brutalnie ukarane przez pruskie władze oświatowe. Tzw. strajk dzieci wrzesińskich odbił się szerokim echem w całej Europie, stając się jednym z najgłośniejszych wydarzeń polskiego oporu narodowego przełomu XIX i XX w. Dziś poświęcone mu jest Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich.