Żagań

Żagań — miasto powiatowe (siedziba powiatu żagańskiego), województwo lubuskie.

Pierwsza wzmianka

23 maja 1202 r. — źródło: dokument Henryka Brodatego dla klasztoru w Lubiążu

Kasztelan żagański Stefan (Stephanus de Sagan castelanus) występuje jako świadek w dokumencie wystawionym 23 maja 1202 r. przez Henryka Brodatego dla klasztoru w Lubiążu — to najstarsza znana wzmianka o Żaganiu. Gród, strzegący przeprawy przez Bóbr na szlaku łączącym Wielkopolskę z południowymi Niemcami, powstał zapewne wcześniej, po 1155 r. Około 1230 r. dawny gród spłonął doszczętnie i nie został odbudowany na starym miejscu (dziś Stary Żagań) — miasto lokacyjne założono w nowym, dogodniejszym miejscu przy brodzie.

Prawa miejskie

ok. 1285 r., nadane przez: książę Konrad II Garbaty (prawo magdeburskie)

Akt lokacyjny Żagania się nie zachował. Za datę praw miejskich przyjmuje się okres między 1253 a 1260 r., choć dokument z 1280 r. wymienia Żagań już jako miasto, a inne źródła wiążą lokację z księciem Konradem II Garbatym i rokiem ok. 1285. Wraz z prawami miejskimi Żagań otrzymał przywileje: prawo połowu ryb na Bobrze, użytkowania książęcego lasu, 50 łanów ziemi oraz połowę cła drogowego. W 1274 r. wydzielono samodzielne Księstwo Żagańskie, którego Żagań był stolicą aż do 1504 r.

Etymologia nazwy

Żagań — legenda o księżniczce Żagannie — Według legendy miasto założyła ok. 700 r. słowiańska księżniczka Żaganna, córka Wandy i wnuczka króla Kraka — jej imię nosi dziś jedna z głównych ulic. Historycznie nazwa (łac. Sagan, zapisana po raz pierwszy w 1202 r.) prawdopodobnie pochodzi od nazwy osobowej lub terenowej sprzed osadnictwa słowiańskiego; do 1945 r. miasto nosiło niemiecką nazwę urzędową Sagan.

Herb

W polu czerwonym białe mury obronne z blankami, pośrodku blankowana dwuokienna wieża bramna z otwartą ostrołukową bramą, nakryta szarym spiczastym dachem. W bramie stoi rycerz bez nakrycia głowy, z włócznią w prawej ręce i trójkątną tarczą z wizerunkiem orła w lewej. Nad murami z prawej strony biały hełm turniejowy z półkolistym pióropuszem z pawich piór; z lewej strony żółta (złota) tarcza sercowa z czarnym orłem z białą przepaską — herbem Piastów śląskich. Herb wzorowany jest na najstarszej pieczęci miejskiej Żagania z czasów, gdy miasto było własnością piastowskich książąt linii głogowsko-żagańskiej. Obecną wersję zatwierdziła Rada Miejska uchwałą nr XXI/46/96 z 22 maja 1996 r.

Flaga

Flaga Żagania to prostokątny płat w proporcjach 6:9, podzielony na trzy poziome pasy: czerwony, żółty i czerwony. Barwy nawiązują do historycznych barw Księstwa Żagańskiego. Statut miasta zatwierdzono uchwałą nr XXI/46/96 Rady Miejskiej z 22 maja 1996 r.

Oś czasu

• 1274–1472
• 1472–1945

Ciekawostka

W czasie II wojny światowej w Żaganiu i okolicy działał rozległy kompleks obozów jenieckich Stalag VIII C, przez który przeszły dziesiątki tysięcy alianckich jeńców wojennych, w tym Brytyjczycy i Amerykanie. To właśnie stąd, z podobozu Stalag Luft III, w marcu 1944 r. zorganizowano słynną „Wielką Ucieczkę" — brawurowy podkop, którym uciekło 76 jeńców, upamiętniony później w filmie „Wielka ucieczka" z 1963 r.