Zgorzelec

Zgorzelec — siedziba powiatu zgorzeleckiego (miasto powiatowe), województwo dolnośląskie.

Pierwsza wzmianka

1071 r. — źródło: dokument cesarza Henryka IV

Najstarsza pisana wzmianka o Zgorzelcu pochodzi z 1071 r., kiedy cesarz Henryk IV przekazał biskupowi miśnieńskiemu Benonowi 8 łanów królewskich w osadzie określonej jako "villa Goreliz". Nazwa pochodzi od słowiańskiego słowa "gorzeć" — osada powstała prawdopodobnie na miejscu wykarczowanym ogniem. Sam gród istniał co najmniej od X wieku jako umocnienie Serbołużyczan, a według najnowszych badań archeologicznych ślady osadnictwa sięgają jeszcze głębiej. Kolejne wzmianki z 1126 i 1131 r. opisują budowę fortyfikacji nad Nysą z rozkazu czeskiego księcia Sobiesława.

[8 łanów królewskich] w villa Goreliz

Prawa miejskie

ok. 1220 r. (relokacja na prawie magdeburskim: 1303 r.), nadane przez: kolonizacja lokacyjna (prawo magdeburskie)

Około 1220 r. Zgorzelec uzyskał prawa miejskie w wyniku akcji kolonizacyjnej — dokładna data i nadawca nie są znane. W 1303 r. miasto zostało relokowane na prawie magdeburskim. W latach 50. XIII wieku napływ flamandzkich sukienników spowodował tak szybki rozwój, że konieczne było wybudowanie drugiego, Nowego Rynku. W XV–XVI w. Zgorzelec był największym miastem na całym szlaku Via Regia między Erfurtem a Wrocławiem.

Etymologia nazwy

Od "gorzeć" — wypalony grunt — Najstarsza pisana forma "villa Goreliz" (1071 r.) wskazuje bezpośrednio na prasłowiański rdzeń "gorzeć" — osada powstała na miejscu wypalonym w lesie, co było powszechną metodą karczowania terenu pod uprawę. Ta sama etymologia stoi za górnołużycką nazwą Zhorjelc, czeską Zhořelec i niemiecką Görlitz.

Polska forma "Zgorzelec" — Polska nazwa "Zgorzelec" z prefiksem "z-" (od "zgorzelec" = wypalisko) pochodzi od tego samego rdzenia co historyczna słowiańska nazwa. Oficjalnie ustalona przez komisję nazewniczą w 1946 r. — rok po włączeniu prawobrzeżnej części Görlitz do Polski.

Herb

Błękitna tarcza. Po bokach białe mury obronne z basztami. Pośrodku u góry hełm rycerski ze stalowym skrzydłem orła (w najstarszych pieczęciach: orzeł margrabiów brandenburskich, po 1960 r. zastąpiony orłem piastowskim). W dolnej części tarczy herb Dolnego Śląska: złote pole z czarnym orłem śląskim z srebrną przepaską. Obecny herb przyjęty w 1960 r., wzorowany na najstarszych pieczęciach miejskich z XIII–XIV w.

Flaga

Trzy poziome pasy równej szerokości: niebieski (górny), biały (środkowy) i żółty (dolny) — barwy wywiedzione z herbu miejskiego: błękit tarczy i żółć złotego pola z orłem śląskim.

Oś czasu

• 1253–1319
• 1329–1945

Ciekawostka

6 lipca 1950 r. w Zgorzelcu podpisano układ między Polską a NRD, w którym rząd Cyrankiewicza i Grotewohl uznali granicę na Odrze i Nysie za ostateczną i nienaruszalną. Tym samym Zgorzelec stał się miejscem podpisania jednego z ważniejszych powojennych układów granicznych w Europie Środkowej — choć paradoksalnie uznanie granicy przez oba państwa komunistyczne przez dekady nie było respektowane przez RFN, która uznała tę granicę dopiero w 1990 r., w traktacie "2+4".