Złotów

Złotów — miasto powiatowe (siedziba powiatu złotowskiego), województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

3 listopada 1370 r. — źródło: Kronika Janka z Czarnkowa - testament Kazimierza Wielkiego

Złotów pojawia się w źródłach pod dawną nazwą Wielatów. Janko z Czarnkowa opisał w kronice testament Kazimierza Wielkiego, spisany 3 listopada 1370 r.: król zapisał w nim wnukowi, księciu Kaźkowi słupskiemu, m.in. zamki w Kruszwicy, Bydgoszczy, Wielatowie i Wałczu. Joanna Karczewska w studium o lokacjach miast na Krajnie utożsamia Wielatów ze Złotowem i wnioskuje z tego zapisu, że miasto istniało już przed 1370 r. Około 1378 r. Ludwik Węgierski, przekazując ziemie Władysławowi Opolczykowi, wyłączył z nich zamki w Wałczu i Złotowie. Nazwa Złotowo jest poświadczona od XV w. - Jan Miodek przytacza zapisy Slothowo z 1427 r. i Slotowo z 1440 r.

Synowi ukochanej swej nieboszczki córki Elżbiety, żony Bogusława, księcia szczecińskiego i pana Kaszubów, wnukowi swemu, imieniem Kazimierz, księstwa dobrzyńskie, kujawskie, sieradzkie i łęczyckie, z zamkami kruszwickim, bydgoskim, Wielatowem, Wałczem zapisał.

Prawa miejskie

przed 1370 r., nadane przez: nieustalony - dokument lokacyjny nie zachował się (prawo magdeburskie)

Dokument lokacyjny Złotowa nie zachował się. Według Joanny Karczewskiej lokacja nastąpiła przed 1370 r., w ramach kolonizacji Krajny w połowie XIV w.; niemiecka nazwa Flatow sugeruje osadników z Niemiec i prawo magdeburskie, ale autorka podaje to jako prawdopodobne, nie pewne. W pełni ukształtowany samorząd - burmistrz z rajcami i wójt z ławnikami - występuje w liście władz miasta do rady Gdańska z 20 listopada 1446 r. Pierwsze pewne nadanie prawa magdeburskiego pochodzi dopiero z 1665 r.: dziedzic Andrzej Karol Grudziński nadał wtedy miastu przywilej, który historyk Joachim Zdrenka uważa za potwierdzenie istniejącego stanu prawnego. Złotów był miastem prywatnym - pierwszym poświadczonym właścicielem (1427 r.) był wojewoda brzesko-kujawski Maciej z Łabiszyna, a później m.in. Potuliccy, Grudzińscy i Działyńscy. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Złotowo - od imienia Złoto — Według Jana Miodka nazwa Złotowo to typowa nazwa dzierżawcza, utworzona od nazwy osobowej Złoto, z charakterystycznym dla Wielkopolski zakończeniem -owo. Przytacza zapisy Slothowo (1427), Slotowo (1440), Zlothowo (1565) i Złotowo (1895). Męską formę Złotów nazwa ma dopiero od XX w.

Wielatów - od imienia Wielęt lub Wielat — Wcześniejszy gród nosił według Miodka nazwę Wielętów albo Wielatów (Wielętowo, Wielatowo) - także dzierżawczą, od imienia Wielęt lub Wielat, związanego z imionami złożonymi typu Wielisław. Niemiecki Flatow jest według niego przekształceniem tej starszej nazwy.

Flatow jako nazwa pierwotna — Inaczej ujmuje to Joanna Karczewska, za Tomaszem Jurkiem: pierwotną nazwą miała być niemiecka Flatow, spolszczona jeszcze w średniowieczu. Autorka wiąże ją z niemieckimi osadnikami z czasów lokacji.

Legenda o jeleniu i złocie zbójców — Według legendy podawanej przez serwis miasta zbójcy z wyspy na Jeziorze Grodowym napadali na kupców i pielgrzymów. Pomógł ich pokonać Król Jeleń z bobrami i myszami, a ze zdobytego złota zbudowano gród, który nazwano Złotowem. To podanie ludowe, a nie wywód językoznawczy.

Herb

Herb gminy jest wizerunkiem jelenia o muskularnej sylwetce, kasztanowo-czerwonego z porożem w kolorze złotym, kroczącego z prawa na lewo po zielonej trawie, pomiędzy zielonymi drzewami iglastymi i liściastymi w błękitnym polu. Opis według § 2 ust. 4 Statutu Gminy Miasto Złotów, uchwalonego uchwałą nr VI/34/03 Rady Miejskiej w Złotowie z 27 lutego 2003 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego nr 50, poz. 961), w brzmieniu przytoczonym przez serwis miasta. We wzorze drzewo liściaste stoi po prawej stronie heraldycznej (z lewej dla patrzącego), a świerk po lewej. Jeleń jest godłem miasta od dawna: pieczęć z 1549 r., przy liście do rady Gdańska, pokazuje jelenia kroczącego w lewo, a najstarsza zachowana pieczęć z XVII w. - jelenia w lesie z napisem SIGILLUM OPPIDI SLOTOVE. Przed 1806 r. nad jeleniem pojawił się orzeł pruski, a w połowie XIX w. herb przedstawiał srebrnego jelenia między dwoma drzewami liściastymi pod czarnym orłem. Pod koniec XIX w. wrócono do samego jelenia. Uchwała z 2003 r. nadała jeleniowi barwę kasztanowo-czerwoną i zostawiła dwa drzewa.

Flaga

Według § 2 ust. 5 statutu z 2003 r. barwy biała i czerwona tworzą flagę miejską „w postaci dwóch trójkątów prostokątnych o równej powierzchni, połączonych wzdłuż przeciwprostokątnej”, z herbem miasta w środku flagi. Fragmenty cytowane za serwisem miasta. We wzorze płat o proporcjach 5:8 jest podzielony ukośnie od górnego rogu przy drzewcu do dolnego rogu swobodnego: górny trójkąt jest biały, dolny czerwony w tym samym odcieniu co jeleń w herbie. Proporcji ani dokładnego odcienia czerwieni statut w dostępnym brzmieniu nie podaje - w Atlasie przyjęto je ze wzoru.

Oś czasu

• 1920–1945

Ciekawostka

Przed Starostwem Powiatowym stoi pomnik Piasta Kołodzieja z 1957 r., według serwisu regionwielkopolska.pl jedyny w Polsce pomnik tego legendarnego protoplasty dynastii.